%%stretchlast 1
Motief als inhoud van frase en periode
Een motief is de kleinste herkenbare, muzikale eenheid van een muzikale zin. Je kunt onderscheiden:
- ritmisch motief
- melodisch motief
- melodisch-ritmisch motief
Wanneer is de kleinste, herkenbare muzikale eenheid een motief?
- Indien deze eenheid vaak -al dan niet gevarieerd- herhaald wordt. Dit houdt dus niet in dat een motief ritmisch of melodisch opvallend zou moeten zijn (wat wel vaak het geval is). Een gedeelte van een toonladder kan ook motief worden.
- Een volgend criterium is dat deze eenheid een korte lengte heeft. Dus als een lange melodische eenheid vaak herhaald wordt dan is het begrip motief niet van toepassing. We zouden dat melodisch gegeven dan eerder een thema kunnen noemen.
Natuurlijk zijn motieven te classificeren naar bepaalde ritmen, intervallen (ook toonrepetitie) en toonvoorraad (diatonisch, chromatisch). Je kunt dat oefenen aan de hand van de volgende voorbeelden.
Eerst nog een opmerking vooraf: hoe je motieven kunt verwerken komt bij het onderwerp melodie aan de orde.
X:1 C: Haydn, piano sonata, no. 4 M:3/4 L:1/16 K:Gmin clef=treble z3 d d3g | g4 ^f3d d3b| b4 a3d d3e | e4 c8/4
Voorbeeld 1
X:1 C: Mozart, piano sonata KV 547a M:3/4 L:1/16 K:F clef=treble f6 gf efaf | c6 dc =Bcfc | A6 _BA ^GAcA | F4
Voorbeeld 2
X:1 C: Beethoven, piano sonata op. 2, 3 M:C L:1/16 K:C clef=treble E8 DEDE F8/4E8/4 | D4 G4 z8 | F8 EFEF G8/4F8/4 | E4 c4
Voorbeeld 3
X:1 C:Beethoven, piano sonata op. 10, 1 M:C| L:1/16 K:Cmin clef=treble C8/4 =B,8/4C8/4F8/4F8/4 | E4 z8/4 C8/4 =B,8/4C8/4A8/4A8/4 | G4 z8/4 C8/4 =B,8/4C8/4c8/4c8/4 | c4 e8/4d8/4 f8/4e8/4d8/4c8/4 | =B,4
Voorbeeld 4
X:1 C:Beethoven, symphony 1 M:3/4 L:1/16 K:C clef=treble G4 | A8 B4 | c8 d4 | e4 e4 ^f4 | g8 ^g4 | a8 b4 | c'8 ^c'4 | d'4 d'4 d'4 | g4 z4 |
Voorbeeld 5
X:1 C:Bach, suite BWV 995 Bourr\'ee M:C L:1/16 K:Emin clef=treble "^beginning"e8/4f8/4 | g4 f8/4e8/4 ^d4 e8/4f8/4 | B4 ^c8/4^d8/4 e4 =d8/4=c8/4 | B4 A8/4G8/4 F4 G8/4A8/4 | B8/4A8/4G8/4F8/4 E4 x4 | "^later"B8/4G8/4 | d4 A8/4c8/4 B4 g8/4d8/4 | e4 B8/4d8/4 c4 B8/4A8/4 | ^G4 A8/4B8/4 c4 B8/4A8/4 | A48/4 x4 |
Voorbeeld 6
X:1 C:Beethoven, symphony 6 M:2/4 L:1/16 K:F clef=treble z8/4A8/4B8/4d8/4 | c8/4BA G8/4C8/4 | z8/4A8/4B8/4d8/4 | c8/4BA G8/4C8/4 | F8/4F8/4G8/4B8/4 | A8/4A8/4B8/4d8/4 |\ c8/4c8/4d8/4f8/4 | _e8/4d8/4e8/4g8/4 | z8/4d8/4_e8/4g8/4 | f8/4_ed c8/4F8/4 | z8/4d8/4_e8/4g8/4 | f8/4_ed c8/4F8/4 | \ B8/4F_E D8/4B,8/4 |B8/4F_E D8/4B,8/4 |
Voorbeeld 7
X:1 C:Bruckner, symphony 8 M:C L:1/16 K:Eb clef=treble c'4a8/4c'8/4 c'4a8/4c'8/4 |c'4a8/4c'8/4 c'4a8/4c'8/4 |c'4a8/4c'8/4 c'4a8/4c'8/4 |c'4a8/4c'8/4 c'4b8/4a8/4 |\ g4 a8/4g8/4 b4 a8/4g8/4 | f4 g8/4f8/4 a4 g8/4f8/4 | e4 f8/4e8/4 g4 f8/4e8/4 | d4 e8/4d8/4 f4 e8/4d8/4 |\ c4 f'8/4d'8/4 b4 e'8/4c'8/4| a4 d'8/4b8/4 g4 c'8/4a8/4 | f8/4bg e8/4af d8/4ge c8/4fd | \ B8/4ec A8/4dB G8/4cA F8/4BG | E8/4AF D8/4GF E8/4AF D8/4GF | E8/4AF D8/4GF E8/4AF D8/4GF |\ E8 A4 G4 | F8 E8 | E48/4 G8/4F8/4 | E4 D4 D4 C4 |
Voorbeeld 8
X:1
C:Mahler, Lieder von der Erde
M:none
L:1/16
K:Amin clef=treble
"^Movement 1"e8/4 | a48/4 | g48/4 | e48/4 | a4 g4 e4 | c8/4 || {A}d48/4 - | d6 ^c8/4e8/4f8/4 | d6 ^c8/4d8/4a8/4 | d4 x4 x4 & D4 C4 A,4 ||
Voorbeeld 9
X:1 M:none L:1/16 K:Bb clef=treble "^Movement 3"F16 | F16 | F16 & F8/4G8/4B8/4c8/4 d8/4f8/4d8/4c8/4 | B8/4G8/4F8/4G8/4 D4 F8/4G8/4 | B8/4G8/4F8/4D8/4 F8/4G8/4B8/4d8/4| f8/4 ||
Voorbeeld 10
X:1
M:none
L:1/16
K:A clef=treble
"^Movement 5"{c8/16e8/16f8/16}e8 x8/4x8/4x8/4 & E4 D8/4B,8/4D8/4 E4 ||
Voorbeeld 11
X:1 M:none L:1/16 K:Eb clef=bass "^Movement 6" E,4 | =B,,4 C,8/4 || [K:treble] _e8/4d8/4 | =B4 c4 f6 _e8/4 | e8 ||[K:C] E4 | G8 A4 | z4 E4 G4 | A8 B4 ||
Voorbeeld 12
In populaire muziek kun je natuurlijk vele voorbeelden vinden. Pars pro toto, drie voorbeelden:
X:1 C:Satin Doll, Duke Ellington M:4/4 L:1/16 K:C clef=treble A3G A8/4G8/4- G8/4A6 | z8/4A6 G8/4 A6 |B3A B8/4A8/4- A8/4B6 | z8/4B6 A8/4 B6 |z8/4 d6 c8/4 d6 | z8/4 _B6 _A8/4 B8/4G8/4- G8/4 || w: Ci-ga-rette hold--er which wigs me o-ver her should--er she digs me out cat-tin' that sat-in doll
Voorbeeld 13
X:1 C:I got rhythm, George Gershwin M:C| L:1/16 K:Bb clef=treble z4 F4- F8/4 G6 | B6 c8/4- c8 | z4 c4- c8/4 B6 | G6 F8/4- F8 |z4 F4- F8/4 G6 | B6 c8/4- c8/4 e4 c8/4 | d4 d4 c8/4d8/4 c4 | B48/4 || w: I_got rhy-thm.* I_ got mu- sic* I_ got my man* who could ask for an-y-thing more?
Voorbeeld 14
Motieven kunnen onafhankelijk zijn maar ook deel uitmaken van een thema, zoals -onder andere- de voorbeelden van Beethoven duidelijk aantoonden. Een populaire variant is het thema van "The Simpsons":
X:1 C:Theme The Simpsons, Danny Elfman M:4/4 L:1/16 K:C clef=treble C6 E8/4- E4 ^F4 A8/4 | G6 E8/4 z8/4 C8/4 z8/4 A,8/4 | ^F,8/4F,8/4F,8/4G,8/4- G,8 ||
Voorbeeld 15
More motives in:
- de vroege ragtime tunes zoals Joplin's 'Maple Leaf Rag'
- big band tunes zoals 'String of Pearls' en 'In the Mood'
- de cool jazz van Miles Davis' 'So What in Kind of Blue',
- ...jazz is vol met motieven...
Musicals bevatten mooie motieftoepassingen zoals in 'Les Miserables' en 'Phantom of the opera'. Daarnaast zijn dansen en variatiereeks een onuitputtelijk bron voor motieven en motiefverwerking.