%%stretchlast 1
Melodie vanuit orgelpunt
Je hebt al geleerd dat een orgelpunt kan worden gezien als een primitieve verlenging van een toon (prolongatie). Je zou je kunnen voorstellen dat de geprolongeerde toon een hoofdtoon is, bv. de tonica. Een orgelpunt kan een aangehouden toon zijn, maar deze kan ook geritmiseerd zijn. In dit geval kan het rusten hebben (zie Voiles van Debussy). Als we dit bij elkaar nemen dan kun je geprolongeerde hoofdtoon definiëren als een onderbroken orgelpunt.
Bestudeer de volgende melodie:.
X:1 %T:title %C:composer M:3/4 L:1/16 K:C clef=treble A,4 C8 | A,4 D8 | A,4 E8 | A,4 F8 | A,4 E4 D4 | C4 C8 |]
Voorbeeld 1
Je zou het kunnen interpreteren als een samengestelde melodie; dat wil zeggen een melodie die uit twee of meer melodieën bestaat.
X:1 %T:title %C:composer M:C| L:1/16 V:1 clef=treble V:2 clef=bass %%staves [1 2] K:C V:1 z4 C8 | z4 D8 | z4 E8 | z4 F8 | z4 E4 D4 | C4 C8 |] V:2 A,4 z8 | A,4 z8| A,4 z8| A,4 z8| A,4 z8| A,4 z8|]
Voorbeeld 2a
... afgeleid van ...
X:1 %T:title %C:composer M:C| L:1/16 V:1 clef=treble V:2 clef=bass %%staves [1 2] K:C V:1 z4 C8 | z4 D8 | z4 E8 | z4 F8 | z4 E4 D4 | C4 C8 |] V:2 A,48/4- | A,48/4- | A,48/4- | A,48/4- | A,48/4- | A,48/4 |]
Voorbeeld 2b
... afgeleid van ...
X:1 %T:title %C:composer M:C| L:1/16 V:1 clef=treble V:2 clef=bass %%staves [1 2] K:C V:1 C48/4 | D48/4 | E48/4 | F48/4 | E8 D4 | C48/4 |] V:2 A,48/4- | A,48/4- | A,48/4- | A,48/4- | A,48/4- | A,48/4 |]
Voorbeeld 2c
Vice versa, als je oude middeleeuwse hocket techniek toepast op Voorbeeld 2c, dan zou Voorbeeld 2a het resultaat kunnen zijn.
Je zou kunnen zeggen dat de melodie van Voorbeeld 1 een samengestelde tweestemmige melodie is. Pas dus op met samengestelde melodieën en analyseer deze in termen van twee of meer 'verborgen' melodieën.
Er zijn veel voorbeelden van dit type melodieconstructie te vinden. Een paar ter illustratie volstaan. Om met een eenvoudige te beginnen.
De 'Little Waltz' van Ron Carter (1969) is gebaseerd op hezelfde idee:
X:1 C:Little Waltz, Ron Carter M:3/4 L:1/16 K:Fmin clef=treble C4 =A8 | C4 B8 | C4 c8 | C4 d8 | C4 =B8 | C4 _B8 | C4 =A8 | c4 F8 |]
Voorbeeld 3
X:1 C:Sibelius, Symfonie no.5, movement 3 M:2/4 L:1/16 K:Ebmaj clef=treble E8 | B8 | E8 | D8 | B8 | D8 | C8 | B8 | C8 | D8 | B8 | E8 |
Voorbeeld 4
Sibelius' Symfonie no.5, deel 3 start met melodische figuren die lijken die uit het volgende voorbeeld.
X:1 C:Bach, Fuga BWV 565 M:C L:1/16 K:Dmin clef=treble zAGA FAEA | DA^CA DAEA FAA,A =B,ACA | DA^CA DAEA ||
Voorbeeld 5
X:1 C:Bach, Wohltemperierte Klavier, Boek 2, Fuga 1 BWV 847 M:C L:1/16 K:Cmin clef=treble z8/4 c=B c8/4G8/4 A8/4cB c8/4d8/4 | G8/4c=B c8/4d8/4 FG A4 GF | E ||
Voorbeeld 6a
Je kunt dit thema zien als een versierd tweestemmig model:
X:1 C:2 stemmig model model Bach, Wohltemperierte Klavier, Boek 2, Fuga 1 BWV 847 M:C L:1/16 %%staves (1 2) K:Cmin V:1 c16 | c16 | c || V:2 A16 | G8 F8 | E ||
Voorbeeld 6b
Meer voorbeelden van deze techniek zijn te vinden in Bachs Wohltemperierte Klavier. Het Pedaal Exercitium van Bach (of van zijn zoon Carl Philipp Emanuel), BWV 598 toont een interessante toepassing.
X:1 C:Bach, Pedal Exercitium BWV 598 M:C L:1/16 K:Gmin clef=bass D,,8/4 !wedge!A,8/4B,8/4^C,8/4 D,,8/4 !wedge!A,8/4B,8/4^C,8/4 |\ D,,8/4 !wedge!B,8/4=C8/4^C,8/4 D,,8/4 !wedge!B,8/4=C8/4^C,8/4 |\ D,,8/4 !wedge!B,8/4G,8/4^C,8/4 D,,8/4 !wedge!B,8/4G,8/4^C,8/4 |\ D,,8/4 !wedge!A,8/4^F,8/4^C,8/4 D,,8/4 !wedge!A,8/4^F,8/4^C,8/4 |\ D,,8/4 !wedge!G,8/4=E,8/4^C,8/4 D,,8/4 !wedge!G,8/4=E,8/4^C,8/4 |\ D,,^F,D,,G, D,,^F,D,,=E, D,,D,D,,_E, D,,D,D,,^C, |\ D,,^F,D,,G, D,,^F,D,,=E, D,,D,D,,_E, D,,D,D,,^C, |\ D,,D,_E,,D, D,,D,^C,,D, D,,D,D,,_E, D,,D,D,,^C, | D,,8/4\
Voorbeeld 7
Merk op de pendel tussen twee orgelpunten, toon D!
Een meer uitgewerkt voorbeeld zie je in Debussy's Viool Sonate:
X:1 C:Debussy, Viool Sonate, deel 2 M:2/4 L:1/16 K:Gmaj clef=treble !pp!z8/4 !accent!d!dot!d !dot!d!dot!d!dot!d!dot!d | !dot!D!dot!E!dot!F!dot!G !dot!A!dot!_B!dot!c!dot!d | \ (!tenuto!=fd)!dot!d!dot!d !dot!d!dot!d!dot!d!dot!d | !dot!D!dot!E!dot!F!dot!G !dot!A!dot!=B!dot!c!dot!d |\ (!tenuto!gd)!dot!d!dot!d (ad)!dot!d!dot!d | (!tenuto!_bd)!dot!d!dot!d !<(!(=bd)!dot!e!dot!a !<)! |\ !p!(e'!dot!a)!dot!a!dot!a (g!dot!d)!dot!d!dot!d | (eA)!dot!A!dot!A (GD)!dot!D!dot!D ||
Voorbeeld 8a
In feite een versiering van
X:1 C:tweestemmig model Debussy, Viool Sonate, deel 2 M:none L:1/16 K:Gmaj clef=treble [d=f]16 [dg]16 [da]16 [d_b]16 [d=b]16 [e0a0] [dg]16 [E0A0] [DG]16
Voorbeeld 8b
Jimmy Garrison's solo in Coltrane's 'Song of Praise' is vergelijkbaar:
X:1 C:Transcription Jimmy Garrison's solo in Coltrane's 'Song of Praise' M:C L:1/16 K:Gmin clef=bass %D8/4G,8/4G,8/4G,8/4 G,8/4G,8/4G,8/4G,8/4 F8/4G,8/4G,8/4G,8/4 G,8/4G,8/4G,8/4G,8/4 A8/4G,8/4G,8/4G,8/4 G,8/4G,8/4G,8/4G,8/4 B8/4G,8/4G,8/4G,8/4 G,8/4G,8/4G,8/4G,8/4 \ %A8/4G,8/4G,8/4G,8/4 B8/4G,8/4G,8/4G,8/4 c8/4G,8/4G,8/4G,8/4 d8/4G,8/4G,8/4G,8/4 e8/4G,8/4G,8/4G,8/4 d8/4G,8/4G,8/4G,8/4 e8/4G,8/4d8/4G,8/4 c8/4G,8/4G,8/4G,8/4 c8/4G,8/4B8/4G,8/4 \ %A8/4G,8/4G,8/4G,8/4 G8/4G,8/4F8/4G,8/4 E8/4G,8/4G,8/4G,8/4 D8/4G,8/4G,8/4G,8/4 C8/4G,8/4G,8/4G,8/4 B,8/4G,8/4D,8/4D,8/4 A,8/4D,8/4D,8/4D,8/4 [G,D]4 [G,E]8/4[G,D]8/4-[G,D]8 || D,8/4G,,8/4G,,8/4G,,8/4 G,,8/4G,,8/4G,,8/4G,,8/4 F,8/4G,,8/4G,,8/4G,,8/4 G,,8/4G,,8/4G,,8/4G,,8/4 A,8/4G,,8/4G,,8/4G,,8/4 G,,8/4G,,8/4G,,8/4G,,8/4 B,8/4G,,8/4G,,8/4G,,8/4 G,,8/4G,,8/4G,,8/4G,,8/4 \ A,8/4G,,8/4G,,8/4G,,8/4 B,8/4G,,8/4G,,8/4G,,8/4 C8/4G,,8/4G,,8/4G,,8/4 D8/4G,,8/4G,,8/4G,,8/4 E8/4G,,8/4G,,8/4G,,8/4 D8/4G,,8/4G,,8/4G,,8/4 E8/4G,,8/4D8/4G,,8/4 C8/4G,,8/4G,,8/4G,,8/4 C8/4G,,8/4B,8/4G,,8/4 \ A,8/4G,,8/4G,,8/4G,,8/4 G,8/4G,,8/4F,8/4G,,8/4 E,8/4G,,8/4G,,8/4G,,8/4 D,8/4G,,8/4G,,8/4G,,8/4 C,8/4G,,8/4G,,8/4G,,8/4 B,,8/4G,,8/4D,,8/4D,,8/4 A,,8/4D,,8/4D,,8/4D,,8/4 [G,,D,]4 [G,,E,]8/4[G,,D,]8/4-[G,,D,]8 ||
Voorbeeld 9
Heel interessant is het feit dat de frequentie van toon G varieert, wat betekent dat de melodietonen in melodische drive verschillen.
In vocale pop muziek kun je eveneens voorbeeld vinden van 'orgelpunt melodieën'. 'Blue Room' (1926) van de Rodgers en Hart musical 'The Girl Friend':
X:1 C:Blue Room', Rodgers and Hart - musical The Girl Friend M:C L:1/16 K:Fmaj clef=treble C4 F8 D4 | C4 G8 D4 | C4 A8 D4 | C4 B8 D4 | C4 c4c4c4 | c8/4d8/4 B8 G4 | F4 F4 F8/4G8/4 A4 | C48/4 z4 || w: We'll have a blue room A new room, for two room Where ev'-ry day's a ho-li-day Be-cause you're mar-ried to me
Voorbeeld 10
Mooi ook een volkslied uit Azerbaijan met zijn kerntoon of finalis G.
X:1 C:aangepast volkslied uit Azerbaijan M:6/8(3/4) L:1/16 K:Gmin clef=treble G4 G8/4 G8/4 G4 | G4 A8/4 B6 | z4 G4 c4 | B4 A8/4 G4 z8/4 | G8/4 G4 G8/4 G4 | G4 A8/4 B6 | z4 G4 c4 | B4 A8/4 G4 z8/4 | G4 G8/4 d8/4 c4 | G4 A8/4 G8/4 B4 | G8/4 A8/4 B4 B8/4A8/4 | G4 G8/4 c4 z8/4 | B8/4 c4 d8/4 G4 | B4 A8/4 G8/4 B4 | G8/4 A8/4 B4 B8/4A8/4 | A4 G8/4 G4 z8/4
Voorbeeld 11a
Je kunt je voorstellen dat het lied wordt begeleid met een orelpunt op G. Het originele volksliedje heeft minder tonen G, maar het is nog steeds duidelijk dat G de hoofdtoon is.
X:1 C:original folksong from Azerbaijan M:6/8(3/4) L:1/16 K:Gmin clef=treble V:1 G4 G8/4 G8/4 G4 | G4 A8/4 B6 | z4 c4 c4 | B4 A8/4 G4 z8/4 | G8/4 G4 G8/4 G4 | G4 A8/4 B6 | z4 c4 c4 | B4 A8/4 G4 z8/4 | B4 c8/4 d8/4 c4 | B4 A8/4 G8/4 B4 | G8/4 A8/4 B4 B8/4A8/4 | A4 G8/4 c4 z8/4 | B8/4 c4 d8/4 c4 | B4 A8/4 G8/4 B4 | G8/4 A8/4 B4 B8/4A8/4 | A4 G8/4 G4 z8/4 |] V:2 [K:clef=bass] G,,48/4- |G,,48/4- |G,,48/4- |G,,48/4- |G,,48/4- |G,,48/4- |G,,48/4- |G,,48/4- |G,,48/4- |G,,48/4- |G,,48/4- |G,,48/4- |G,,48/4- |G,,48/4- |G,,48/4- |G,,48/4 |]
Voorbeeld 11b